|
SZARE
SZEREGI
27.09.1939r. odbyło się zebranie obecnych w
Warszawie członków Naczelnej Rady Harcerskiej, na którym zapoczątkowano działalność
konspiracyjną, przyjmując kryptonim "Szare Szeregi". Przewodniczącym
został ks. Jan Mauersberger, a Naczelnikiem hm.
Florian Marciniak. Organizacja harcerek przyjęła kryptonim "Związek
Koniczyn" (potem "Bądź Gotów"), a jej pracą kierowała hm. Józefina
Łapińska. Konspiracyjne harcerstwo skupiało ok. 10 tys. harcerzy i ok. 5
tys. harcerek. Oddzielną organizacją harcerską były "Hufce Polski"
utworzone w 1939r. przez grupę instruktorów związanych z ugrupowaniami
narodowymi. Twórcą i pierwszym Naczelnikiem był hm. Stanisław
Sedlaczek.
Liczyły one ok. 1,5 tys. harcerzy.
Szare Szeregi ściśle współpracowały z Armią Krajową i Delegaturą
Rządu RP na Kraj. Dzieliły się na trzy grupy wiekowe : 12-14 lat "Zawiszacy",
15-18 lat "Bojowe Szkoły (BS)", powyżej 18 lat "Grupy Szturmowe
(GS)". Program działania poszczególnych jednostek organizacyjnych wchodzących
w skład Organizacji Harcerzy uzyskał nazwę "Dziś-Jutro-Pojutrze".
Jego podstawową myślą było, aby każdy harcerz brał udział w walce w
okresie konspiracji (Dziś), by równocześnie przygotowywał się do walki
jawnej w okresie powstań (Jutro) oraz by w tym samym czasie przygotowywał się
do pracy w wolnej już Polsce (Pojutrze). Ta podstawowa myśl programowa,
rozpracowana w szczegółach przewidywała dla każdego poziomu wieku (Zawisza,BS,GS)
inny rodzaj służby, na poszczególne etapy (Dziś, Jutro, Pojutrze). W tak
powstałej szachownicy jedna kratka została świadomie nie zapełniona,
mianowicie "Zawisza" nie brała udziału w walce "Dziś",
zastępując to grą przygotowywującą na "Jutro" i
"Pojutrze".
Aby utrudnić Niemcom rozpracowanie organizacji tradycyjne nazwy zastąpiono
kryptonimami :
- Główna
Kwatera - "Pasieka"
- Chorągiew
- "Ul"(kilkanaście hufców)
- Hufiec
- "Rój" (kilkanaście drużyn)
- Drużyna
- "Rodzina" (kilka zastępów)
- Zastęp
- "Pszczoła" (kilku harcerzy)
Chorągiew Mazowiecka miała kryptonim "Ul Puszcza".
Harcerze Szarych Szeregów wykonali w czasie
trwania okupacji setki akcji w zakresie małego sabotażu i dywersji. Bojowe
Szkoły specjalizowały się w akcjach:
- "N"-
kryptonim dywersji skierowanej przeciwko żołnierzom i funkcjonariuszom
aparatu okupacyjnego oraz volksdeutschom. Miała ona na celu sianie zwątpienia
i niewiary w zwycięstwo.
- "WISS"-
Wywiad i Informacja Szarych Szeregów - służba mająca za zadanie
zbieranie w terenie wiadomości o stanie i ruchach wojsk nieprzyjaciela.
Na terenie Warszawy wywiadem kierował głównie Jerzy Jaczewski
pseudonim "Wilk", "Traper".
W Warszawie w latach 1940-1944 działała konspiracyjna organizacja
"Wawer", która współpracowała z Szarymi Szeregami w akcjach Małego
Sabotażu (napisy, nalepki, rysunki na murach, gazowanie lokali, wybijanie szyb,
ulotki, afisze, flagi narodowe, szykany wobec kanalii itd.). Mokotów, jeden z
okręgów, na jakie podzielona została stolica w "Wawrze"- obsadzony
był przez kilka drużyn "Szarych Szeregów" - między innymi jeden z
czterech rejonów Mokotowa obejmowała w latach 1941-42 grupa Zośki. W ramach
tych akcji w nocy 11/12.02.1942r. Aleksy Dawidowski
zdjął z pomnika Kopernika niemiecką tablicę.
Do innych ważnych akcji (już całych Szarych Szeregów) należą:
- 26.03.1943
- akcja odbicia z rąk hitlerowskich jednego z harcerzy Jana
Bytnara ps. "Rudy". Całą akcją dowodził Stefan
Broniewski ps. "Orsza", ale oddziałem odbijającym dowodził Tadeusz Zawadzki ps.
"Zośka".
- 07.09.1943
- grupa bojowa z oddziału Agat (batalion Parasol)
dokonała udanego zamachu na zastępcę komendanta Pawiaka Franzu Burklu
(bez strat własnych).
- 01.02.1944
- wydzielona grupa batalionu Parasol dokonuje udanego zamachu na kata
Warszawy, dowódcę SS i Policji Franza Kutscherę. Akcją dowodził B. Pietraszewicz ps. "Lot".
Oddziały Szarych Szeregów brały także udział w Powstaniu
Warszawskim ponosząc poważne straty (zginęło ok. 920 harcerzy i 120
harcerek). W Chorągwi Warszawskiej oddziały harcerskie to: bataliony - Zośka, Parasol, Wigry, Gustaw (HP); kompania porucznika Jacka.
Główna Kwatera, w obliczu zbliżających się wojsk radzieckich podjęła
decyzje o rozwiązaniu Szarych Szeregów. W dniu 3.01.1945r. Naczelnik "Sz.Sz."
Leon Marszałek wydał ostatni rozkaz polecając rozwiązać wszystkie jednostki
organizacyjne w chwili, kiedy dany obszar zostanie objęty przez wojska
radzieckie.
|
